{"id":21,"date":"2024-09-19T15:42:32","date_gmt":"2024-09-19T15:42:32","guid":{"rendered":"https:\/\/anxovarela.es\/sc\/?page_id=21"},"modified":"2025-12-17T15:48:40","modified_gmt":"2025-12-17T14:48:40","slug":"a-mina-de-varilongo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/","title":{"rendered":"A mina de Varilongo"},"content":{"rendered":"\r\n

A MINA DE WOLFRAMIO DE VARILONGO. \u201cO OURO NEGRO\u201d<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201csi alguien trata de sacarnos estamos dispuestos a hacer explotar la dinamita y morir dentro de la mina, todo menos salir con la cabeza baja como cobardes\u201d. \u201cnadie\u201d, aseguraba de forma tallante un deles, \u201cnos sacar\u00e1n de aqu\u00ed con vida por la puerta\u201d.<\/em><\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

ENCLAVE ESTRAT\u00c9XICO NA II GUERRA MUNDIAL<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

O FIL\u00d3N M\u00c1IS IMPORTANTE DE ESPA\u00d1A E EUROPA<\/strong> EN EXTRACCI\u00d3N DE WOLFRAMIO<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

MAIOR RESERVA ESPA\u00d1OLA DE WOLFRAMIO<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Santa Comba est\u00e1 considerada como o centro mineiro antigo de maior importancia e trascendencia no comercio mediterr\u00e1neo e atl\u00e1ntico.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Durante a \u00e9poca dourada da mina, o nome de Santa Comba era co\u00f1ecido nas chancelar\u00edas de toda Europa. Das minas de Varilongo sal\u00eda o wolframio necesario para a construci\u00f3n da artillar\u00eda pesada do ex\u00e9rcito nazi e as Panzers divisi\u00f3ns do Tercero Reich Alem\u00e1n, a\u00ednda que tam\u00e9n para os ingleses, e para os americanos durante a guerra de Corea.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cando se descubriu a mina, o quilo de wolframio custaba 200 ptas (1,20 euros) e o xornal dun obreiro era de 19 ptas (0,11 c\u00e9ntimos de euro), o que veu a determinar que desde ese intre se co\u00f1ecese o novo mineral como \u201cOuro negro\u201d, ademais de que nun principio pensouse que a mina era de ouro.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

A lenda di que hab\u00eda tantos cartos que os cigarros acend\u00edanse con billetes de mil pesetas (6 euros), nun momento en que \u201cLa mayor parte de los feligreses estaban debiendo dinero en Santa Comba, las casas eran todas casi como chozas, la gente viv\u00eda m\u00edseramente, com\u00edan mal, las camas como pocilgas, en vez de colch\u00f3n o jerg\u00f3n, ten\u00eda un poco de paja y retama (xestas), sin s\u00e1banas, a lo sumo una por abajo, de lino \u00e1spero, que hac\u00edan por aqu\u00ed en los telares de aldeas, vest\u00edan pobremente\u201d<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Nos anos 80 a produci\u00f3n est\u00e1base incrementando ano tras ano nun 50%, sendo a produci\u00f3n da mina de Varilongo a maior de Espa\u00f1a e Europa, acadando a cifra de case 250.000 toneladas de concentrado de wolframio no ano 1.984 e preto de 20.000 toneladas de esta\u00f1o, as\u00ed como indeterminadas cantidades dun produto mixto de wolframio e esta\u00f1o.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

En \u00e9poca de m\u00e1xima tensi\u00f3n, co motivo do peche da explotaci\u00f3n, uns 20 mineiros enc\u00e9rranse na mina mantendo secuestrados \u00f3s directivos. As forzas antidisturbios estaban dispostas a actuar; pero receosos ante esta posibilidade, os mineiros pechan a entrada \u00e1s galer\u00edas con dinamita, coas s\u00faas correspondentes conexi\u00f3ns el\u00e9ctricas e aparentemente listas para facelas estoupar \u201csi alguien trata de sacarnos estamos dispuestos a hacer explotar la dinamita y morir dentro de la mina, todo menos salir con la cabeza baja como cobardes\u201d. \u201cnadie\u201d, aseguraba de forma tallante un deles, \u201cnos sacar\u00e1n de aqu\u00ed con vida por la puerta\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Nun contexto de m\u00e1xima pobreza na historia do pobo \u00e1chanse as minas de Varilongo. Nos anos 30 ou 40, o p\u00e1rroco de Padreiro, don Celestino Lema Castro describ\u00eda \u00f3s feligreses no Libro de Contas da seguinte forma: \u201cLa mayor parte de los feligreses estaban debiendo dinero en Santa Comba, las casas eran todas casi como chozas, la gente viv\u00eda m\u00edseramente, com\u00edan mal, las camas como pocilgas, en vez de colch\u00f3n o jerg\u00f3n, ten\u00edan un poco de paja y retama (xestas), sin s\u00e1banas, a lo sumo una por abajo, de lino \u00e1spero, que hac\u00edan por aqu\u00ed en los telares de aldeas, vest\u00edan pobremente\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

1914 foi un ano clave, xa que se produciu un achado que cambiar\u00eda a vida dos xalleiros: un dep\u00f3sito de wolframio en Varilongo a 8 quil\u00f3metros da capital municipal. Unha pedra deste mineral, que cab\u00eda nun pu\u00f1o, pod\u00eda representar para o seu dono meses de traballo na terra ou coidando o gando. Nun tempo no que o quilo de wolframio custaba 200 ptas (1,20 euros) e o xornal dun obreiro era de 19 ptas (0,11 c\u00e9ntimos de euros), e cun pouco de sorte pod\u00eda ga\u00f1ar entre 1.000 e 2.000 ptas (6-12 euros) nunha hora, \u201croubeta\u201d (contrabando) a parte. Nun principio pensouse que a mina era de ouro, o que veu a determinar que desde ese intre se co\u00f1ecese \u00f3 novo mineral como \u201cOuro negro\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

A xente adicouse masivamente \u00e1 mina, na que, cunha extensi\u00f3n de 8 km de longo por 1 de ancho e fil\u00f3ns paralelos de Norte a Sur chegaron a traballar ata a 130 metros de profundidade, preto de 4.000 persoas procedentes de toda Espa\u00f1a, tanto oficialmente como de contrabando, acto co\u00f1ecido como \u201cA roubeta\u201d. Santa Comba converteuse nun sitio distintivo en Galicia.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pero tam\u00e9n houbo unha parte negativa, xa que cont\u00e1ronse numerosas mortes. Coller o volframio na mina implicaba unha serie de  riscos. A dictadura comezou a orixinar p\u00e1nico e varios grupos de gardas armados (carabineros) non tardaron en impo\u00f1er o seu poder, que segundo recordan os mineiros m\u00e1is vellos, \u201cas s\u00faas actuaci\u00f3ns non envidiaban as do oeste americano, houbo moit\u00edsima xente que quedou no sitio correndo polo monte\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Coa II Guerra Mundial, Santa Comba foi enclave estrat\u00e9xico, xa que Alema\u00f1a necesitaba o mineral para endurecer o aceiro dos carros de combate, e en momentos de loita armada querian atopalo en Europa e non ir a lugares como China ou Birmania. Hitler p\u00eddelle permiso a Franco para explotar a mina co obxectivo de cobrar, deste xeito, parte da axuda prestada durante a Guerra Civil. A partir dese intre, das minas de Varilongo sa\u00eda o wolframio necesario para a construci\u00f3n da artillar\u00eda pesada do ex\u00e9rcito nazi e as Panzers divisions do Tercer Reich Alem\u00e1n.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Era por diante, e \u00e1 vista de todos, Varilongo; pero por detr\u00e1s, un enxamio de esp\u00edas, negociantes alem\u00e1ns e brit\u00e1nicos, contrabandistas, especuladores, aventureiros e campesi\u00f1os reconvertidos en mineiros que pululaban en busca do escuro obxecto da codicia, o wolframio. A feroz batalla polo mineral, indispensable para alimentar a voraz industria b\u00e9lica alemana. Nestas redes destacaba Johannes Bernhardt, o rei do volframio, enredado nunha mesta tea de ra\u00f1a onde estaban os consulados, a trama local de Vigo, a Xestapo, a Abwer e a SD (servizios de intelixencia e espionaxe alem\u00e1n), mesmo un gran equipo de propaganda nazi levada desde Madrid, o restaurante Horcher e a embaixada alemana, ou a casa do gran xefe de propaganda nazi: Josef Hans Lazar fac\u00eda os cargos locais da falanxe, curas e oficinas de correos.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

O mineral vend\u00edaselle oficialmente \u00f3 ex\u00e9rcito alem\u00e1n de Hitler, pero tam\u00e9n e de forma non oficial \u00f3s ingleses, que non o necesitaban, pero compr\u00e1bano dentro da estratexia militar de rebentar o mercado e deixar sen existencias \u00f3s alemans. Os brit\u00e1nicos tam\u00e9n ti\u00f1an as s\u00faas redes de contraespionaxe, entre elas, figuraba a rede de evasi\u00f3n entre Francia e Espa\u00f1a de Ponz\u00e1n, un profesor republicano que estivo no veci\u00f1o concello de Dumbr\u00eda; as\u00ed como outro grupo no norte da pen\u00ednsula, cun total de 60 enlaces. Encarg\u00e1base de sacar fotos \u00e1s defensas costeiras galegas, controlar a produci\u00f3n nas f\u00e1bricas de armas e establecer a informaci\u00f3n da entrada e saida de buques. Algo que conseguiron a medias, porque o tungsteno, nome co que tam\u00e9n se co\u00f1ece o wolframio seguiu fluindo cara a Berl\u00edn ata v\u00e9speras da rendici\u00f3n Nazi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

CRONOLOX\u00cdA<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

P\u00e9chase as\u00ed unha etapa da historia de Galicia na que o nome de Santa Comba era co\u00f1ecido nas chanceler\u00edas de toda Europa. A cronolox\u00eda da mina \u00e9 a seguinte:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.914:<\/strong> \u00c1chase a mina, segundo d\u00edn, \u201ccomo consecuencia duns canteiros que estaban construindo unha casa para un enxe\u00f1eiro da mina de Corcoesto, e vi\u00f1eron por pedra a Varilongo. O tal enxe\u00f1eiro descubriu que a pedra conti\u00f1a wolframio e esta\u00f1o, preguntou de que sitio a quitaran, e \u00f3 pouco  fixeron unhas exploraci\u00f3ns que confirmaron a riqueza da zona\u201d.  Nun principio o mineral era explotado e vendido libremente pola xente \u201cvi\u00f1an os compradores pola mina adiante e vendiaselle \u00f3 que mellor pagaba. Os principais eran de Coristanco, Noia e A Coru\u00f1a\u201d. Un quilo de wolframio custaba 200 ptas (1,20 euros) e o xornal dun obreiro era de 19 ptas (0,11 euros).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.943:<\/strong> O cura de Cances (municipio de Coristanco) e os Abelenda de Carballo denunciaron a situaci\u00f3n \u00e1 Xefatura de Minas. Jos\u00e9 Parga Moure mercou a explotaci\u00f3n pero non foi capaz de controlala situaci\u00f3n e asociouse \u00f3 grupo Fierros de Madrid que pasou a dirixir a mina co  51% do capital. Os que traballaban de forma legal na mina pod\u00edan cobrar 15-20 pesetas por quilo extra\u00eddo, pero se adem\u00e1is se adicaban \u00e1 \u201croubacha ou roubeta\u201d (contrabando), pod\u00eda obter a maiores de 100 a 200 pesetas (0,60 \u2013 1,20 euros) por quilo.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Entre 1.939 e 1.945:<\/strong> Segunda Guerra Mundial. De Varilongo sa\u00eda o wolframio necesario para a construci\u00f3n da artillar\u00eda pesada do ex\u00e9rcito nazi e as Panzers divisi\u00f3ns do Tercer Reich Alem\u00e1n, e tam\u00e9n para os ingleses de forma non oficial, que s\u00f3 o quer\u00edan para desabastecer \u00f3s alemans. A utilizaci\u00f3n principal do wolframio era a industria b\u00e9lica, aceiros especiais e \u00fatiles de sondaxe de petr\u00f3leo. Nesta \u00e9poca a produci\u00f3n espa\u00f1ola de wolframio multipl\u00edcase por 17, pasando de 225 toneladas a 3.974, e os precios multipl\u00edcanse por 42. Varilongo incluso se viu favorecida polo peche no ano 1940 das minas de Corea e China.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.948:<\/strong> Na Segunda Guerra mundial, non todo foron desembarcos c\u00e9lebres como o de Normand\u00eda ou batallas que deron p\u00e9 \u00e1 rodaxe de numerosas pel\u00edculas, como \u201cLos ca\u00f1ones de Navarone\u201d, que con toda probabilidade estaban construidos con wolframio de Santa Comba; sen\u00f3n que a estratexia tam\u00e9n estaba baseada no Wolframio. As forzas aliadas que pretend\u00edan liberar Europa  presionan a Espa\u00f1a para desabastecer \u00f3s Nazis. Cando Franco albisca o fin da contenda prohibe a exportaci\u00f3n \u201clegal\u201d e comeza a esboroarse a cotizaci\u00f3n que chegara a unhas 260.000 ptas\/tonelada (sobre 1.560 euros) no cumio da guerra, para baixar a 150.000 ptas (sobre 900 euros) nos primeiros meses de 1944. Unha vez rematada a guerra baixou a demanda e s\u00f3 se ofrecian 25.000 ptas (sobre 150 euros) por tonelada, e durante uns anos s\u00f3 se aproveitaba o esta\u00f1o. Pero a mina pasa a mans de Compa\u00f1\u00eda Minera Celta que comenza a explotaci\u00f3n de forma  organizada, nomeouse \u00f3 director e a diversos encargados, funcionaban 80 lavadoiros cunha media de 20 persoas en cada un deles, e hab\u00eda m\u00e1is de 1.800 persoas traballando.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Entre 1.949 e 1.963: <\/strong>Este novo per\u00edodo \u00e9 a etapa de maior produci\u00f3n da mina, xa que se estabilizan as vendas de wolframio e xorde un novo cliente: os americanos, que necesitaban o wolframio para a guerra de Corea (1.950-1.953). Nos anos 50 vaise profesionalizando a situaci\u00f3n, dimin\u00faen os acidentes; o nivel de vida comeza a mellorar, pero co fin desta guerra e coa regularizaci\u00f3n dos grandes produtores comeza a definitiva decandencia da miner\u00eda do wolframio.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Entre 1.964 e 1.967:<\/strong> Novamente un decaemento do precio do Wolframio provocou o peche \u201cti\u00f1amos monta\u00f1as de wolframio preparadas para o embarque, pero non hab\u00eda quen o quixera\u201d. A mina est\u00e1 durante catro anos sen actividade, e moitos traballadores emigraron, sobre todo a Europa.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Entre 1.967 e 1.981: <\/strong>Red\u00facese o n\u00famero de traballadores de 1.700 a 115, un cadro de persoal reducido que traballaba a bo ritmo, e que chegou \u00f3s 192 operarios e outros 20 eventuais. Xestionaba a mina a Compa\u00f1\u00eda Mineira Santa Comba que dirix\u00eda Jos\u00e9 Barreras. En 1.974 o Grupo Fierros mercou a Parga a s\u00faa parte por 18 mill\u00f3ns de ptas. (sobre 108 mil euros) e a sociedade pasou a chamarse Grupo Minero de Santa Comba, explot\u00e1ndose as\u00ed ata o ano 1980.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1981: <\/strong>Foi vendida \u00f3 Banco Nacional de Par\u00eds, e posteriormente a Coparex Minera cando a explotaci\u00f3n se levaba de maneira case artesanal. A inxecci\u00f3n de capital franc\u00e9s foi cuantiosa, 3.300 mill\u00f3ns de pesetas da \u00e9poca (arredor de 20 mill\u00f3ns de euros), o que permitiu desenvolver un proxecto de renovaci\u00f3n tecnol\u00f3xica avanzada con importantes niveis de mecanizaci\u00f3n. Procedeuse \u00e1 montaxe dun lavadoiro e o cadro de persoal incrementouse pronto ata contar con 213 traballadores, dos cales 196 eran fixos e 17 contratados, deles, 190 eran veci\u00f1os do municipio de Santa Comba.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1982:<\/strong> A agon\u00eda comezou cedo. A unidade t\u00e9cnica cotiz\u00e1base ent\u00f3n entre os 130 e 140 d\u00f3lares; pero xurdiu un imprevisto, que foi a ca\u00edda dos prezos do wolframio pasando a unha cotizaci\u00f3n de 110 d\u00f3lares, e baixando posteriormente ata os 60 d\u00f3lares o quintal. As expectativas favorables esfum\u00e1banse e inici\u00e1base unha lenta agon\u00eda que se converteu na solicitude dun expediente de regulaci\u00f3n de emprego ante a autoridade laboral. Segundo manifestar\u00eda posteriormente o Sr. Zapico, Varilongo levaba acumuladas perdas de 1.027 mill\u00f3ns de pesetas (algo m\u00e1is de 6 millons de euros) nas campa\u00f1as de 1.982, 1.983 e 1.984.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.983:<\/strong> Uns 20 mineiros p\u00e9chanse na mina mantendo secuestrados \u00f3s directivos. As forzas antidisturbios est\u00e1n dispostas a actuar. Receosos ante esta posibilidade, os mineiros pechan a entrada \u00e1s galer\u00edas con dinamita, coas correspondentes conexi\u00f3ns  el\u00e9ctricas e listas para facelas estoupar \u201csi alguien trata de sacarnos estamos dispuestos a hacer explotar la dinamita y morir dentro de la mina, todo menos salir con la cabeza agachada como cobardes\u201d. \u201cnadie\u201d, aseguraban de forma tallante un deles, \u201cnos sacar\u00e1 de aqu\u00ed con vida por la puerta\u201d. Foi unha acci\u00f3n que tivo moita repercusi\u00f3n, por parte duns traballadores que en 30 anos nunca protagonizaran nin un s\u00f3 conflito laboral; a pesar de saber que unha protesta por non ter ventilaci\u00f3n nin elementos protectores era contestada co envio do traballador para a s\u00faa casa durante un mes, ou falar de irresponsabilidade nas condici\u00f3ns de hixiene ou seguridade pod\u00eda supo\u00f1er quince d\u00edas de suspensi\u00f3n. Despois de varios d\u00edas de peche logrouse, segundo o comit\u00e9 de empresa, un aut\u00e9ntico \u00e9xito, lograr que lles pagasen indemnizaci\u00f3ns por 40 d\u00edas por ano traballado cando o habitual eran 30-32.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.985:<\/strong> Cando a produci\u00f3n era dunhas 40 toneladas mensuales (\u201ce perd\u00edase case a metade do que se pod\u00eda producir, porque hab\u00eda tanta riqueza, que se malgastaba moito\u2026se se aproveitase, pod\u00edan acadarse as 70 toneladas mes, pero miles de quilos de wolframio foron para \u00e1s escombreras\u201d). A mina estaba xestionada por Coparex Mineira cando se produce o peche definitivo da explotaci\u00f3n e contaba con 290 operarios. Pag\u00e1base \u00f3 mes 18 mill\u00f3ns de pesetas (uns 108 mil euros) de n\u00f3minas, unha media de 62.000 ptas (un 370 euros) por operario, cartos que quedaban no propio municipio, xa que practicamente t\u00f3dolos traballadores eran de Santa Comba. \u201cLa empresa Coparex Minera ha decidido cerrar sus explotaciones en Varilongo, y despedir a los 200 trabajadores que integran la plantilla\u201d. Palabras textuais de D. Jos\u00e9 Mar\u00eda Zapico S\u00e1nchez, director da mina, na prensa do s\u00e1bado 2 de febreiro de 1985, motivado segundo el, polo descenso da cotizaci\u00f3n do wolframio no mercado internacional, motivo polo cal a explotaci\u00f3n deixara de ser rentable. O d\u00eda antes present\u00e1rase \u00f3 Comit\u00e9 de Empresa, autoridades locais e na Delegaci\u00f3n de Traballo da Coru\u00f1a o expediente de crise que contemplaba a rescisi\u00f3n de 196 contratos ademais de outros 17 temporais. A comunicaci\u00f3n caeu como xerra de auga fr\u00eda entre os traballadores, ainda que eles xa sab\u00edan que a sucesi\u00f3n de acontecementos reserv\u00e1balles esa desagradable noticia. De nada serviu que Varilongo fora o fil\u00f3n m\u00e1is importante de Espa\u00f1a e de Europa en extracci\u00f3n de wolframio, o centro de traballo con maior n\u00famero de postos de todo o municipio, e a maior reserva espa\u00f1ola de wolframio, co 64%, seguido de Salamanca (9%), Asturias (3,5%) e Estremadura (3%).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.986: <\/strong>A empresa espa\u00f1ola PMC, pertencente \u00f3 grupo Cavosa, desiste de adquirir os dereitos sobre o fil\u00f3n, posibilidade que barallou durante os \u00faltimos meses e que garantizar\u00edan a volta \u00e1 actividade da mina. Argumentaban que a baixa cotizaci\u00f3n do mineral e do d\u00f3lar non far\u00eda rentable a explotaci\u00f3n. Da mesma opini\u00f3n eran os profesionais. O alcalde de Santa Comba por aquel ent\u00f3n, profesionalmente enxe\u00f1eiro industrial aseguraba que \u201cpode comercializarse ata case as 800 ptas kilo\/metal; pero que incluso esta cotizaci\u00f3n non fai rentable a explotaci\u00f3n\u201d. O Subdirector Xeral de Minas da Xunta de Galicia sinalaba que \u201cel wolfram ha bajado, y la tendencia es que siga haci\u00e9ndolo. Su cotizaci\u00f3n ahora es de 47 d\u00f3lares kilo\/metal, y ha llegado a ser m\u00e1s del doble. A pesar de los avances notables que hubo en la mina no ser\u00eda rentable explotarla, m\u00e1xime cuando ha bajado tambi\u00e9n espectacularmente la cotizaci\u00f3n del esta\u00f1o de las 10.000 libras\/tonelada, hasta las 4.000\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.988:<\/strong> Despois de estar pechada, volve a ser mercada, neste caso por Miguel Jim\u00e9nez Barbero, responsable de relaci\u00f3ns exteriores de Coparex Minera, que pagou por ela 26 millons de ptas (arredor de 156 mil euros) comezando a s\u00faa explotaci\u00f3n como canteira.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 1.991:<\/strong> Eliseo Mourelle Brenlla \u201cEliseo da Mina\u201d comprou a concesi\u00f3n coa intenci\u00f3n de explotala tam\u00e9n como canteira co nome de Canteira da Mina.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Comenzos do 2000: <\/strong>O Concello de Santa Comba compra a Miguel Jim\u00e9nez Barbero o edificio principal e os terreos anexos para restaurala e instalar al\u00ed servicios municipais. A restauraci\u00f3n de parte das instalaci\u00f3ns desenvolv\u00e9ronse a trav\u00e9s de Obradoiros de Emprego subvencionados pola Xunta de Galicia.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Ano 2011:<\/strong> A parte restaurada at\u00f3pase en estado se semiabandono e carece de contido despois de fracasar a posta en marcha de varias ideas. Outra parte das instalaci\u00f3ns est\u00e1n sendo explotadas por empresas privadas do sector de areas, pedras e gravas. Rumor\u00e9ase, e cada vez con m\u00e1is insistencia, que hai algunha empresa interesada en retomar a explotaci\u00f3n da mina, e que incluso conta cos permisos pertinentes, a\u00ednda que isto non puido ser confirmado, e no concello non consta nada de forma oficial m\u00e1is que certos rumores que chegan de cando en vez.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

O PECHE<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cando Coparex Minera decidiu pechar a mina en 1.985 o comit\u00e9 de empresa denunciou as condicions infrahumanas de traballo e os baixos salarios dos 60 empregados que traballaban no seu interior, cuxa media ascend\u00eda a 60.000 ptas (360 euros) cando no resto de explotaci\u00f3ns mineiras chegaban \u00e1s 120.000 ptas (720 euros). Destacar tam\u00e9n que os 60 operarios que traballaban no interior sufr\u00edan silicose en segundo grao, e preto da metade padec\u00eda esta enfermidade de forma irreversible.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Doutra parte, os representantes da intersindical afirmaban que durante o ano 1984 a produci\u00f3n bruta de concentrado de wolframio foi superior \u00e1s 243.000 toneladas destinadas a Alema\u00f1a para o seu refinamenteo, xa que en Espa\u00f1a non exist\u00eda elaboraci\u00f3n e procesado wolframio. Esto significaba, a xuizo dos traballadores, que sendo un material utilizado fundamentalmente na construci\u00f3n de armamento, que a empresa non estaba en crise, ainda que o wolframio se cotizara no ano 1984 a 6,6 d\u00f3lares o quilo.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Result\u00e1balle tam\u00e9n estra\u00f1o o peche cando Sodiga facia pouco que investira 400 mill\u00f3ns de pesetas (preto de dous millons e medio de euros) en controlar a evoluci\u00f3n financieira, asegurando ademais que a explotaci\u00f3n ser\u00eda \u00f3ptima ata o ano 1992. Afirmaban tam\u00e9n que a produci\u00f3n estabase incrementando ano tras ano nun 50%, sendo a produci\u00f3n da mina de Varilongo a maior de Espa\u00f1a e Europa, alcanzando a cifra de casi 250.000 toneladas de concentrado de wolframio no ano 1.984 e preto de 20.000 toneladas de esta\u00f1o, as\u00ed como indeterminadas cantidades dun producto mixto de wolframio e esta\u00f1o.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Pero o director da mina o Sr. Zapico era rotundo \u201ces imposible, la explotaci\u00f3n es indudablemente inviable y hay que cerrar sin remedio. Si Coparex Minera prolongase la agon\u00eda, en este ejercicio perder\u00eda del orden de 400 millones de pesetas (preto de dous mill\u00f3ns de euros). Dous meses despois do peche sae \u00e1 luz p\u00fablica que o endebedamento de Coparex acada os 2.763 mill\u00f3ns de pesetas (16 millons e medio de euros), case triplicando a cifra facilitada pola empresa.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00d3 final os traballadores, tras duras negociaci\u00f3ns nas que non faltaron as tensi\u00f3ns, acadaron ser indemnizados con 40 d\u00edas de soldo por ano traballado, e o 100% da paga de vacaci\u00f3ns, compromet\u00e9ndose a empresa a conservar uns cantos postos de traballo (un mec\u00e1nico, un electricista, un facultativo e tres gardas xurados) para evitar que a mina non se inundara, a\u00ednda que parte da mesma xa estaba inundada a partir dos 50 metros de profundidade.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

A RIQUEZA DO MONTE DE VARILONGO<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

O monte de Varilongo \u00e9 un macizo de 538 m de altitude de pendentes suaves, con granito de d\u00faas micas, polo que discorren unha serie de fil\u00f3ns de cuarzo en paralelo de 8 km de longo, cuxo grosor vai de 1 cm a 50 cm, con direcci\u00f3n N30\u00ba-40\u00baE e buzamento case vertical (80\u00baE).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Os compo\u00f1entes principais do granito que se pode atopar son cuarzo, moscovita, biotita, feldespato pot\u00e1sico (Microclina) e plagioclasa (albita e\/o Oligoclasa), destacando a presenza de fenocristais de feldespato (macla lei Calsbard de 4-5 cm de tama\u00f1o) de moita dureza e compacidade da rocha.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Tam\u00e9n se pode atopar apatito, circ\u00f3n, turmalina, rutilo e fil\u00f3ns de cuarzo non mineralizados con cristais leitosos de cuarzo, \u00e1s veces acompa\u00f1ados de fluorita, verde ou violeta, con h\u00e1bito c\u00fabico ou octa\u00e9drico. Adem\u00e1is, \u00e9 bastante frecuente atopar no granito arsenopirita e turmalina cristalizados, pero de pequeno tama\u00f1o.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Tam\u00e9n se atopan minerais a tama\u00f1o macrosc\u00f3pico como cuarzo, wolframita, casiterita, scheelita, fluorita, arsenopirita, opalo hialino, \u00f3palo com\u00fan, litioforita, scorodita, turmalina, pirita, calcopirita e outros \u00f3xidos de manganeso.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Fontes especializadas tam\u00e9n citan a presenza de outros minerais como estanina, bismutina, esfarelita, bismuto nativo, helvita, marcasita, tetraedrita, bournonita e estibina, pero dif\u00edciles de atopar polo seu pequeno tama\u00f1o, nalg\u00fans casos a niveis microsc\u00f3picos.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Os cristais de wolframita son escasos, non as\u00ed a Casiterita, que sempre adoita aparecer cristalizada, de cor pardo escuro, cristais aislados e macla pico de esta\u00f1o, a Scheelita masiva de cor crema suave, o Cuarzo \u00e9 leitoso lixeiramente trasl\u00facido pero de pequeno tama\u00f1o (2 cm max.). Aparecen placas de \u00f3palo cor casta\u00f1o entre o granito, e menos frecuente \u00f3palo hialino de aspecto botroidal, transparente no momento do descubrimento pero co tempo ponse lixeiramente turbio.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

GRAN CENTRO MINEIRO<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Santa Comba est\u00e1 considerado como un dos centros mineiros de maior importancia e trascendencia no comercio mediterr\u00e1neo e atl\u00e1ntico. A\u00ednda que a m\u00e1is co\u00f1ecida e popular \u00e9 a mina de Varilongo. Nos a\u00f1os 40 e 50 traball\u00e1ronse neste municipio m\u00e1is de 10 minas que ningu\u00e9n se preocupou de estudar desde perspectiva hist\u00f3rica, xa que non exist\u00edan como tales e s\u00f3 se explotaban con permiso de investigaci\u00f3n (calicateo) evitando impostos, deslindes, declaracions oficiais e aumentando o contrabando e os ingresos. A\u00ednda hoxe en d\u00eda as informaci\u00f3ns son moi limitadas pero l\u00e9mbranse, entre outras, as de esta\u00f1o, casiterita, titanio, rutilio e outros minerais, sobre todo no r\u00edo Abu\u00edn preto do castro de Freixeiro, Portomedal, Vilamaior, A Pereira, Rieiro-Arant\u00f3n, Bazar e a de Ventosa, a de maior importancia pola s\u00faa rendabilidade.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201cVamos para Santa Comba<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

vamos para o ouro negro<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

cando ve\u00f1amos de volta<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

xa viremos de sombreiro\u201d<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

FOTOS MINEIROS<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

001. Manuel Garc\u00eda Rey \u201cBarracas\u201d. Xefe de equipo. O Busto-Santa Sabi\u00f1a<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

002. Jos\u00e9 Garc\u00eda Rey \u201cGarc\u00eda\u201d. Encargado xeral e xefe de Seguridade. Santa Sabi\u00f1a<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

003. Jos\u00e9 Teijeiro Toledo \u201cTeixeiro\u201d. Xefe de equipo e encargado. Boa\u00f1a-Castriz<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

004. Jos\u00e9 Abelenda Pose \u201cMozito\u201d. Canteiro, vagoneiro e xefe de equipo. O Busto-Santa Sabi\u00f1a<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

005. Jos\u00e9 Bouzas Facal \u201cBouzas\u201d. Pe\u00f3n. Os Picotos-Santa Sabi\u00f1a<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

006. Manuel Negreira Castro \u201cVilardante\u201d. Xefe do lavadoiro central. Santa Salvador<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

007. Adolfo Mourelle Gonz\u00e1lez \u201cAdolfo de San Salvador\u201d. Perforador. San Salvador<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

008. Alfredo Mu\u00f1i\u00f1o Martinez  \u201cAlfredo de Nazarico\u201d. Barreneiro e pe\u00f3n. Grixoa<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

009. Benigno P\u00e9rez Mouro \u201cO xastre de Sal Salvador\u201d. Vixilante. San Salvador<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

010. Herminio Brenlla Mourella \u201cBrenlla de San Salvador\u201d. Condutor. San Salvador<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

011. Manuel Negreira Mouro \u201cO Vieiro\u201d. Vieiro. San Salvador<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nngg_shortcode_0_placeholder\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A MINA DE WOLFRAMIO DE VARILONGO. \u201cO OURO NEGRO\u201d \u201csi alguien trata de sacarnos estamos dispuestos a hacer explotar la dinamita y morir dentro de la mina, todo menos salir con la cabeza baja como cobardes\u201d. \u201cnadie\u201d, aseguraba de forma tallante un deles, \u201cnos sacar\u00e1n de aqu\u00ed con vida por la puerta\u201d. ENCLAVE ESTRAT\u00c9XICO NA LEER M\u00c1S<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_eb_attr":"","ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-21","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"\nA mina de Varilongo - Santa Comba na Memoria<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"A mina de Varilongo - Santa Comba na Memoria\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"A MINA DE WOLFRAMIO DE VARILONGO. \u201cO OURO NEGRO\u201d \u201csi alguien trata de sacarnos estamos dispuestos a hacer explotar la dinamita y morir dentro de la mina, todo menos salir con la cabeza baja como cobardes\u201d. \u201cnadie\u201d, aseguraba de forma tallante un deles, \u201cnos sacar\u00e1n de aqu\u00ed con vida por la puerta\u201d. ENCLAVE ESTRAT\u00c9XICO NA LEER M\u00c1S\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Santa Comba na Memoria\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-12-17T14:48:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/wp-content\/uploads\/slider2\/Editorg_design_05-12-17--25.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1702\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"680\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"18 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/index.php\\\/a-mina-de-varilongo\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/index.php\\\/a-mina-de-varilongo\\\/\",\"name\":\"A mina de Varilongo - Santa Comba na Memoria\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2024-09-19T15:42:32+00:00\",\"dateModified\":\"2025-12-17T14:48:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/index.php\\\/a-mina-de-varilongo\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/index.php\\\/a-mina-de-varilongo\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/index.php\\\/a-mina-de-varilongo\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"A mina de Varilongo\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/\",\"name\":\"Santa Comba na Memoria\",\"description\":\"Unha fiestra ao pasado dende o ano 1900\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Historia fotogr\u00e1fica do concello de Santa Comba\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/#organization\",\"name\":\"Santa Comba na Memoria\",\"alternateName\":\"Santa Comba na Memoria\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/wp-content\\\/uploads\\\/slider2\\\/Editorg_design_05-12-17--25.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/wp-content\\\/uploads\\\/slider2\\\/Editorg_design_05-12-17--25.jpeg\",\"width\":1702,\"height\":680,\"caption\":\"Santa Comba na Memoria\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.santacombanamemoria.eu\\\/sc\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"A mina de Varilongo - Santa Comba na Memoria","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"A mina de Varilongo - Santa Comba na Memoria","og_description":"A MINA DE WOLFRAMIO DE VARILONGO. \u201cO OURO NEGRO\u201d \u201csi alguien trata de sacarnos estamos dispuestos a hacer explotar la dinamita y morir dentro de la mina, todo menos salir con la cabeza baja como cobardes\u201d. \u201cnadie\u201d, aseguraba de forma tallante un deles, \u201cnos sacar\u00e1n de aqu\u00ed con vida por la puerta\u201d. ENCLAVE ESTRAT\u00c9XICO NA LEER M\u00c1S","og_url":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/","og_site_name":"Santa Comba na Memoria","article_modified_time":"2025-12-17T14:48:40+00:00","og_image":[{"width":1702,"height":680,"url":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/wp-content\/uploads\/slider2\/Editorg_design_05-12-17--25.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Tiempo de lectura":"18 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/","url":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/","name":"A mina de Varilongo - Santa Comba na Memoria","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/#website"},"datePublished":"2024-09-19T15:42:32+00:00","dateModified":"2025-12-17T14:48:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/a-mina-de-varilongo\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"A mina de Varilongo"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/#website","url":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/","name":"Santa Comba na Memoria","description":"Unha fiestra ao pasado dende o ano 1900","publisher":{"@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/#organization"},"alternateName":"Historia fotogr\u00e1fica do concello de Santa Comba","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/#organization","name":"Santa Comba na Memoria","alternateName":"Santa Comba na Memoria","url":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/wp-content\/uploads\/slider2\/Editorg_design_05-12-17--25.jpeg","contentUrl":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/wp-content\/uploads\/slider2\/Editorg_design_05-12-17--25.jpeg","width":1702,"height":680,"caption":"Santa Comba na Memoria"},"image":{"@id":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3289,"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/21\/revisions\/3289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.santacombanamemoria.eu\/sc\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}