\u201cPues padre es para decirle que hoy a las 7 de la tarde em- barc\u00f3 Manolo y Che do Manchego. Lleva el ba\u00fal que vd. dec\u00eda… Manolo lleva varios encargos, ya todas llevan el nombre y quien son para vd. v\u00e1 1 blta. Carbonell de 10 lts. Aceite, 4 botellas de Veterano… 10 latitas de pulpo a la primavera… o sea que todas las cosas que van sin nombre son suyas, que las encargas van bien aclaradas con nombre… hace dos d\u00edas que le entregu\u00e9 a los de Mall\u00f3n las 1.000 pts, tambi\u00e9n va el ba\u00fal una bolsa con garbanzos y un poco de unto para el Souto ese no lleva nombre, creo, pero tienen la bolsa por fuera el nombre de Primitiva… y de las encargas caf\u00e9, sacos, puros, enfin todo lo que vd. dec\u00eda recibimos integro…\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\nngg_shortcode_0_placeholder\r\n
A EMIGRACI\u00d3N XALLEIRA<\/b><\/p>\r\n
<\/b><\/p>\r\n
\u201cPues padre es para decirle que hoy a las 7 de la tarde embarc\u00f3 Manolo y Che do Manchego. Lleva el ba\u00fal que vd. dec\u00eda\u2026Manolo lleva varios encargos, ya todas llevan el nombre y quien son para vd. v\u00e1 1 blta. Carbonell de 10 lts. Aceite, 4 botellas de Veterano\u202610 latitas de pulpo a la primavera\u2026o sea que todas las cosas que van sin nombre son suyas, que las encargas van bien aclaradas con nombre\u2026hace dos d\u00edas que le entregu\u00e9 a los de Mall\u00f3n las 1.000 pts, tambi\u00e9n va el ba\u00fal una bolsa con garbanzos y un poco de unto para el Souto ese no lleva nombre, creo, pero tienen la bolsa por fuera el nombre de Primitiva\u2026y de las encargas caf\u00e9, sacos, puros, enfin todo lo que vd. dec\u00eda recibimos integro\u2026\u201d<\/i><\/b><\/p>\r\n
<\/b><\/p>\r\n
A\u00ednda que Santa Comba destaca pola emigraci\u00f3n a Arxentina e Uruguai e, posteriormente, a Su\u00edza; o noso municipio sobresae en toda Galicia como exemplo de emigraci\u00f3n a R\u00edo de Janeiro-Brasil.<\/i><\/b><\/p>\r\n
A primeira vista, quizais para o visitante non se perciba ese detalle na arquitectura, nen sequera nas persoas. \u00c9 algo discreto, silencioso, que se vai revelando sen pr\u00e9sa. Unha r\u00faa chamada Brasil, un comentario en \u201cbrasileiro\u201d, un local denominado \u201cCarioca\u201d, unha fermosa casa dun \u201cbrasileiro\u201d, un que ven de pasar uns d\u00edas \u201cno R\u00edo\u201d, unha camiseta do Flamengo, outra do Botafogo, outra do Vasco ou por suposto \u201cda canarinha\u201d; bandeiras brasileiras en vent\u00e1s e edificios municipais,\u2026 Abonda con preguntar e falar \u201cbrasileiro\u201d e aparecen os brasileiros.<\/i><\/b><\/p>\r\n
<\/i><\/b><\/p>\r\n
Un anaco moi importante de Santa Comba est\u00e1 en R\u00edo de Janeiro, e unha parte moi importante da \u201ccidade maravillosa\u201d est\u00e1 na memoria dos retornados. Foron, ademais, os problemas econ\u00f3micos e sociais que tivo Brasil \u00f3 longo da historia o que provocar\u00eda que os xalleiros foran cara Arxentina e Uruguai.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n<\/div>\r\n <\/b><\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n OS COMENZOS<\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n Todos pensamos en Centroeuropa, Brasil, Arxentina ou Uruguai, pero nada m\u00e1is lonxe da realidade. Os xalleiros emigraron a Portugal, concretamente a Oporto e esa cidade foi o \u201ctrampol\u00edn\u201d cara Am\u00e9rica, v\u00eda Rio de Janeiro.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n Na primeira metade do s\u00e9culo XIX xa hab\u00eda galegos establecidos nos barrios centrais de R\u00edo de Janeiro. O pequeno comercio carioca, as hospedar\u00edas, as tendas de ultramarinos e os bares, eran controlados polos portugueses. O norte de Portugal, moi representativo en Rio de Janeiro, ocupou a un sector profesional que posteriormente ser\u00eda compartido con galegos. As\u00ed, nos barrios e nas r\u00faas do centro, instal\u00e1ronse emigrantes galegos que buscaban medrar econ\u00f3micamente detr\u00e1s dos mostradores dos bares, das hospedar\u00edas ou dos almac\u00e9ns. Estes galegos present\u00e1banse camuflados baixo a figura dos portugueses (a maior\u00eda dos que estaban en R\u00edo eran do Norte de Portugal), que eran os emigrantes m\u00e1is antigos e numerosos, debido a que foron os colonizadores ate 1822, cando Brasil acadou a independencia.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Os galegos aparecen nas listas de vapores, en nav\u00edos que part\u00ecan de portos portugueses como o de Leix\u00f6es e Porto, nos paquebotes ingleses que recoll\u00edan pasaxeiros en Vigo e nos nav\u00edos que sa\u00edan desde C\u00e1diz.<\/p>\r\n <\/p>\r\n A Comunidade Espa\u00f1ola de R\u00edo de Janeiro ocupaba o terceiro lugar como estranxeiros en Brasil, despois de portugueses e italianos. A conexi\u00f3n galego-portuguesa levou a que tam\u00e9n se lle chamara galegos \u00f3s portugueses que estaban en Brasil. Posteriormente o termo galego estendeuse para identificar a t\u00f3dolos estranxeiros, e, nalgunhas rexions brasileiras, a palabra define as persoas de pel moi clara e cabelos louros.<\/p>\r\n <\/p>\r\n O caso de Santa Comba \u00e9 unha excepci\u00f3n dentro da provincia da Coru\u00f1a que non ti\u00f1a tanta tradici\u00f3n migratoria a Brasil como Pontevedra ou Ourense.<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n PORTUGAL, TRAMPOL\u00cdN CARA BRASIL<\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n A\u00ednda que a crenza popular \u00e9 que a emigraci\u00f3n xalleira comenzou cara Brasil, est\u00e1 documentado que os habitantes deste pobo emigraron antes a Portugal onde posteriormente empregaron os portos de Lisboa, Porto ou Leixoes como trampol\u00edn cara R\u00edo de Janeiro. Os xalleiros xa co\u00f1ec\u00edan as posibilidades de Portugal desde m\u00e1is de 100 anos antes, cando levaban mercador\u00edas na s\u00faa calidade de arrieiros. Entre 1757 e 1784, o 18% dos var\u00f3ns xalleiros casados estivera algunha vez en Portugal.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n Gran parte dos mozos emigraban clandestinamente a Portugal onde buscaban \u201cunha sa\u00edda o mar\u201d cara a Am\u00e9rica por medio dos portos de Porto, Lisboa ou Leixoes. Nesta \u00e9poca, a emigraci\u00f3n a Rio de Janeiro concentr\u00e1base basicamente nos municipios do sur das provincias de Pontevedra e Ourense, ambas raianas con Portugal. Tampouco podemos esquecer que moitos galegos xa levaban varios anos traballando no pa\u00eds luso, e, parte dos que quixeron ir a Brasil, apoi\u00e1ronse na cidade de Viana do Castelo como ponte para alcanzar terras tropicais.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Pero, xa moito antes de querer empregar o pais veci\u00f1o coma ponte cara Am\u00e9rica, Portugal estaba entre os destinos preferidos dos xalleiros que \u00edan directamente a Porto a traballar como mozos de servizo. Esta cidade era a \u00fanica capaz de absorber un n\u00famero elevado de empregos temporais e de ambulantes. Entre 1757 e 1784, o 18% dos var\u00f3ns xalleiros casados estivera xa en Portugal.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Este dato ti\u00f1a unha explicaci\u00f3n l\u00f3xica, e non era outra que moitos habitantes de Santa Comba para obter uns ingresos complementarios o da agricultura traballando en terras arrrendadas; tam\u00e9n traballaban como arrieiros transportando mercador\u00edas, principalmente cereais, sal, vi\u00f1o, carb\u00f3n e area. A\u00ednda que estes transportes eran principalmente a cidades como Santiago ou Pontevedra, \u00e1s veces despraz\u00e1banse ata Castela e Portugal.<\/p>\r\n <\/p>\r\n A\u00ednda que nos censos do Concello de Santa Comba, xa en pleno s\u00e9culo XX, contin\u00faan aparecendo casos de emigraci\u00f3n a Portugal, preferentemente a Porto; este n\u00famero de emigrantes decrece a medida que o s\u00e9culo avanza. O destino muda cara pa\u00edses americanos, incluso cara Madrid. En 1909 foron 70 as persoas que emigraron a Porto, 153 a Madrid, 119 a Cuba, 85 a Uruguai, 104 a Arxentina e 326 a Brasil, o que sup\u00f3n o 8% do total de habitantes totais do concello naquel momento.<\/p>\r\n <\/p>\r\n A partir da d\u00e9cada dos 40 a emigraci\u00f3n a Portugal desaparece, pero esa emigraci\u00f3n con destino a terras lusitanas, equipara a Santa Comba \u00f3s concellos pontevedreses fronteirizos con Portugal, onde te\u00f1en novas de Brasil a trav\u00e9s dos retornados ou dos familiares en Am\u00e9rica.<\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n A PRIMEIRA EMIGRACI\u00d3N MASIVA<\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n Froito da abolici\u00f3n da escravitude en Brasil, e para suplir o traballo escravo por medio dunha pol\u00edtica migratoria, o goberno daquel pa\u00eds abre as portas a outros traballadores chegados dunha Europa Latina en crise econ\u00f3mica.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n A primeira emigraci\u00f3n masiva produciuse en 1890, froito da abolici\u00f3n en 1888, da escravitude. Logo desta prohibici\u00f3n, xa non hab\u00eda escravos para traballar, polo que era imprescindible buscar man de obra para suplir ese traballo escravo. Esa b\u00fasqueda f\u00edxose a trav\u00e9s dunha pol\u00edtica migratoria. Deste xeito, os galegos que xa estaban establecidos en Brasil cos seus negocios, e que, como suceder\u00e1 \u00f3 longo de toda a historia da emigraci\u00f3n, d\u00e9ronlle ou busc\u00e1ronlle traballo a compatriotas da mesma aldea ou municipio. Eses compatriotas ocuparon os postos que antes ocupaban moitos escravos.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Nesta \u00e9poca, pese a non seren maioritarios, foron os pioneiros e sentaron as bases do que ser\u00eda a futura emigraci\u00f3n galega a R\u00edo. Unha emigraci\u00f3n espont\u00e1nea, baseada en lazos de parentesco e adicada principalmente \u00f3 ramo do comercio e da hostalar\u00eda. Vinte anos despois, en 1910, Espa\u00f1a prohibe a emigraci\u00f3n a Brasil (Italia xa o fixera en 1902), feito motivado polas promesas incumpridas polo goberno brasileiro sobre a asunci\u00f3n de diversos gastos dentro dun r\u00e9xime econ\u00f3mico baseado por ent\u00f3n na pequena propiedade rural .<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n COMENZA A EMIGRACI\u00d3N A CENTROEUROPA E A OUTROS PAISES DE AM\u00c9RICA DO SUR<\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n A ditadura en Brasil e a Segunda Guerra Mundial reducen a entrada de emigrantes nese pa\u00eds e os xalleiros dirixense a Centroeuropa, destacando Suiza como destino.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n A ditadura de Getulio Vargas en Brasil nos anos 30 e, posteriormente, a Segunda Guerra Mundial reduciu a entrada de emigrantes en Brasil. Desde que en 1910 o goberno espa\u00f1ol prohibiu a emigraci\u00f3n \u00f3 pa\u00eds carioca motivado polo incrumprimento do goberno brasileiro do seu compromiso da asunci\u00f3n de diversos gastos; os galegos en xeral e os xalleiros en particular tiveron m\u00e1is dificil a s\u00faa sa\u00edda do pa\u00eds. As dificultades aumentaron tras a promulgaci\u00f3n en 1921 do decreto que regulaba a entrada de emigrantes. O nome deste decreto deixa claro as restricci\u00f3ns: \u201cA Lei dos Indesex\u00e1beis\u201d. Por esta lei os emigrantes eran vistos como unha das causas do desemprego e como un elemento provocador da desorde econ\u00f3mica e da inseguridade social.<\/p>\r\n <\/p>\r\n A pesar de que se retomou nos anos 40, o seu fluxo xa non era o mesmo. Nesa d\u00e9cada eran mellor aceptados \u00f3 darlles preferencia \u00f3s inmigrantes de orixe latina (portugueses, italianos e espa\u00f1ois) por seren culturalmente m\u00e1is pr\u00f3ximos e asimilables e rexeitando \u00f3s xudeus, xaponeses, negros e incluso \u00f3s alem\u00e1ns por consideralos perigosos para a seguridade nacional.<\/p>\r\n <\/p>\r\n No caso dos emigrantes que xa estaban en Brasil, alg\u00fans regresaban, pero este feito, para moitos, era considerado un fracaso e unha humillaci\u00f3n. Por iso, en vez de regresar novamente a Santa Comba, \u00edan para outros pa\u00edses de Sudam\u00e9rica. No caso dos xalleiros fix\u00e9rono maioritariamente cara Arxentina, seguido de Uruguai, e, en menor medida e a moita distancia, a Cuba e a Venezuela. Antes, en 1931, a proclamaci\u00f3n da II Rep\u00fablica constituiu unha boa oportunidade para que alg\u00fans pr\u00f3fugos volvesen a Espa\u00f1a.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Calquera problema en Brasil, xa fora pol\u00edtico, social ou econ\u00f3mico, como a ca\u00edda de precios na produci\u00f3n cafeteira; reflect\u00edase no \u00edndice de retorno ou na reemigraci\u00f3n hacia o R\u00edo de la Plata ou a outros pa\u00edses latinoamericanos. Incluso, en moitas ocasi\u00f3ns, os membros dunha mesma familia dirix\u00edronse a diferentes pa\u00edses.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Nac\u00eda as\u00ed a emigraci\u00f3n masiva e diversificada a outros pa\u00edses. A emigraci\u00f3n xalleira quedar\u00eda marcada para sempre en Brasil-R\u00edo de Janeiro, Arxentina-Buenos Aires e, en menor medida en Uruguai-Montevideo, no que se refire a Sudam\u00e9rica; e en Centroeuropa a Suiza-Cant\u00f3n de Berna fundamentalmente.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Desde 1960 a nova emigraci\u00f3n dirixiuse a outros pa\u00edses europeos. No caso de Santa Comba sempre destacou Suiza, e en menor medida e a moita distancia Holanda, Alema\u00f1a ou Francia; onde as econom\u00edas eran m\u00e1is prometedoras e onde o ascenso social pod\u00eda ser m\u00e1is r\u00e1pido. Tam\u00e9n muda o perfil emigrante, estando m\u00e1is coordinada por parte do Estado.<\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n O PRIMEIRO EMIGRANTE XALLEIRO EN R\u00cdO DE JANEIRO<\/b><\/p>\r\n Anselmo Jos\u00e9 Barbeito<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n Foi pioneiro na emigraci\u00f3n en R\u00edo de Janeiro cando a\u00ednda exist\u00eda a escravitude e o pa\u00eds non abrir\u00e1 as s\u00faas portas \u00e1s grandes transformaci\u00f3ns urbanas de comenzos do s\u00e9culo XX. \u00c9 posible tam\u00e9n que sexa un precursor das cadeas migratorias que alimentou a corrente, \u00f3 recibir e insertar \u00f3s seus paisanos xalleiros no mercado laboral carioca.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n Non quere dicir que fora o primeiro, seguro que hai m\u00e1is antes del. Calif\u00edcase como o primeiro emigrante porque, na enorme cantidade de arquivos e documentos analizados, este galego de Santa Comba aparece na d\u00e9cada dos setenta do s\u00e9culo XIX rexistrado oficialmente como comerciante.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Cham\u00e1base Anselmo Jos\u00e9 Barbeito, era dono de panader\u00edas en R\u00edo de Janeiro e estaba establecido na r\u00faa da Ajuda. No Hospital Espanhol de R\u00edo de Janeiro cons\u00e9rvanse os seus datos personais, inscrito como socio en outubro de 1873 no libro n\u00ba 1. Foi o socio n\u00ba 207, de profesi\u00f3n comerciante, solteiro e de trinta e cinco anos. No Consulado, o rexistro m\u00e1is antigo que se conserva pertence a Jos\u00e9 Turnes V\u00e1zquez, que chegou a R\u00edo en 1887, procedente de Mall\u00f3n.<\/p>\r\n <\/p>\r\n S\u00e1bese que este xalleiro non s\u00f3 daba emprego \u00f3s emigrantes procedentes da nosa terra, sen\u00f3n que tam\u00e9n era fiador doutros espa\u00f1ois que ped\u00edan licenza na Prefectura para traballar como ambulantes, cargadores de auga ou de obxectos en xeral. \u00d3 fiador supo\u00f1\u00edaselle recursos econ\u00f3micos, xa que, normalmente, adoitaba ser un comerciante xa establecido que pod\u00eda asumir os gastos do traballador, posto que, no caso de este non tivera licenza ou estivera en situaci\u00f3n irregular, ser\u00eda multado. Converteuse as\u00ed nun posible precursor das cadeas migratorias que alimentou a corrente, \u00f3 recibir e insertar no mercado laboral carioca \u00f3s seus paisanos xalleiros. Este dato p\u00f3dese corroborar \u00f3 analizar a lista do Hospital Espanhol de Beneficencia con 65 inscritos naturais de Santa Comba.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Este mesmo emigrante at\u00f3pase documentado en distintas fontes localizadas noutros pa\u00edses, sen d\u00fabida, \u00f3 verse obrigado a fuxir por ter unha panader\u00eda. Este ramo, predominantemente portugu\u00e9s, estaba organizado na \u201cUni\u00f3n dos Empregados de Panader\u00eda\u201d, sindicato cuxos membros (galegos e portugueses) foron castigados polo goberno brasileiro a principios do s\u00e9culo XX coa expulsi\u00f3n dos seus membros. O feito de que houbera unha significativa presenza de emigrantes que exerc\u00edan esa profesi\u00f3n, da s\u00faa capacidade para unirse e formar un sindicato propio e polas s\u00faas reacci\u00f3ns, pac\u00edficas ou violentas, contra os que perxudicaban os seus intereses e explotaban o seu sector; foi o que motivou esa expulsi\u00f3n.<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n O PERFIL DO EMIGRANTE A AM\u00c9RICA<\/b><\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n Era labrego, igual que \u00f3 80% dos habitantes de Santa Comba, e a cada cal m\u00e1is pobre, como todos os da s\u00faa aldea. Levaban traballando desde nenos para axudar na econom\u00eda familiar. Non co\u00f1ec\u00edan nada que non fora o seu arredor, nunca sa\u00edran da s\u00faa aldea, vivian sen ter unha estrada, luz ou ba\u00f1o e sen co\u00f1ecer outra cousa que non fose a miseria. Andar coas ovellas ou as vacas, plantar millo, centeo ou patacas, para poder comer e trocar un quilo de patacas por un quilo de azucre era o seu d\u00eda a d\u00eda. Iso si, todo o mundo ti\u00f1a alg\u00fan ben, a\u00ednda que fose unha casa humilde ou alg\u00fans animais para prover as necesidades m\u00e1is b\u00e1sicas da econom\u00eda dom\u00e9stica. Pero en tempos de crise ou malas colleitas, as familias non consegu\u00edan os recursos suficientes para pagar os impostos.<\/p>\r\n <\/p>\r\n En canto a alfabetizaci\u00f3n, en realidade eran analfabetos. Pero o elemento utilizado para distinguir a unha persoa alfabetizada dunha analfabeta foi a sinatura, as\u00ed que, un alto porcentaxe estaban considerados como alfabetizados, cando en realidade non o eran, a\u00ednda que alg\u00fans sab\u00edan ler e escribir o esencial \u201cas catro reglas\u201d.<\/p>\r\n <\/p>\r\n O primeiro que fac\u00edan \u00f3 chegaren a un pa\u00eds desco\u00f1ecido era buscar unha instituci\u00f3n ben\u00e9fica que lle proporcionase alg\u00fan tipo de asistencia. Cando a emigraci\u00f3n xa estaba m\u00e1is consolidada, o normal era que tiveran un familiar esper\u00e1ndoos, incluso que os reclamara previamente e lle enviara a pasaxe.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Na emigraci\u00f3n, a maior\u00eda traballaban, e a\u00ednda traballan en hoteis, bares, restaurantes e no pequeno comercio.Tanto os que se vi\u00f1eron como os que se fixeron ricos, entraron maioritariamnte no mercado laboral carioca lavando pratos, coci\u00f1ando ou servindo mesas nos restaurantes. Non lles importaba o tipo de emprego, s\u00f3 quer\u00edan traballar e aforrar canto antes, coa esperanza de montar o seu propio negocio ou retornar a Santa Comba co futuro asegurado. Pero os traballos eran arduos, ocupaban moitas horas con salarios escasos, vendo un mundo que nunca se imaxinaran. Por iso, moitos non estaban dispostos a pasar as privaci\u00f3ns que ti\u00f1an na aldea. \u201cOs que quer\u00edan divertirse gastaban todo, \u00edan os cabar\u00e9s, \u00e1s casas de xogo e o di\u00f1eiro, ainda cun bo salario, nunca sobraba\u201d , manifesta un emigrante.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Non ti\u00f1an por costume casar con mulleres brasileiras e , moitos dos que emigraron solteiros, volveron \u00f3 seu lugar de orixe para casar. En moitas ocasi\u00f3ns , estes matrimonios eran pactados de antem\u00e1n con familiares m\u00e1is ou menos lonxanos.<\/p>\r\n <\/p>\r\n As leis eran rigorosas coas mulleres, que precisaban autorizaci\u00f3n do pai ou do home para viaxar a outro pa\u00eds. Por iso, a emigraci\u00f3n era fundamentalmente masculina, e as mulleres quedaban coidando da familia e da econom\u00eda dom\u00e9stica ata que regresase o pai, esposo ou irm\u00e1n. Alg\u00fans nunca regresaban.<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n POR FAME S\u00cd, PERO TAM\u00c9N FUXINDO DO SERVIZO MILITAR.<\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n Houbo momentos nos que o 87% dos emigrantes estaban en idade de ser chamados a filas, testemu\u00f1a esta de que fux\u00edan para evitar ir \u00f3 servicio militar ou a outras obrigas co estado. De feito, m\u00e1is da metade eran declarados pr\u00f3fugos.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n A emigraci\u00f3n clandestina dos mozos que fux\u00edan do servicio militar pode comprobarse nos 41 libros de expedientes militares do Concello de Santa Comba. Se se suman t\u00f3dolos anos analizados desde 1901 a 1955, comp\u00fatanse un total de 4.457 mozos alistados no servizo militar, dos que compareceron menos da metade. O 53% restante foron declarados pr\u00f3fugos. Houbo momentos en que o 87% dos emigrantes estaban na franxa de idade de entre 14 e 19 anos, testemu\u00f1a de que os emigrantes viaxaban clandestinamente, ocultando a s\u00faa nacionalidade para evitar o cumprimento do servicio militar e outras obrigas co estado espa\u00f1ol.<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n ANTES DE EMIGRAR, TODO ATADO E BEN ATADO.<\/b><\/p>\r\n <\/b><\/p>\r\n Os fillos e fillas que permanec\u00edan na casa coa familia quedaban co terzo e o quinto de t\u00f3dolos bens e a obriga de coidar dos pais e amparalos na s\u00faa vellez.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n Nas escrituras notariais de Santa Comba correspondentes \u00e1s tres \u00faltimas d\u00e9cadas do s\u00e9culo XIX, atopamos varios casos de emigraci\u00f3n a Porto con testamentos onde quedan as cousas clari\u00f1as.<\/p>\r\n <\/p>\r\n No testamento de Ignacio Barreiro \u00c1lvarez e a s\u00faa dona Antonia Abelenda Antelo, ambos da parroquia de Al\u00f3n, datado en 1871; expr\u00e9sase a s\u00faa vontade de que as d\u00faas fillas herden o terzo e o quinto das terras e unha parte dos bens. Dos oito fillos, dous var\u00f3ns est\u00e1n ausentes, un \u201cen el servicio de las armas\u201d e outro \u201cen el Reino de Portugal\u201d.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Nas familias numerosas coma esta, perc\u00edbese que alg\u00fans fillos (principalmente mulleres) \u00edan para a casa das familias dos c\u00f3nxuxes que herdaran a maior parte dos bens. Outros eran menores de idade e os var\u00f3ns, no caso de seren os primox\u00e9nitos, moitas veces eran os primeiros que emigraban esixindo a s\u00faa parte da herdanza para pagar os gastos da viaxe.<\/p>\r\n <\/p>\r\n No testamento de Antonio Espasand\u00edn Lois, da parroquia de Santa Comba, o seu fillo, Manuel Espasand\u00edn Blanco, solteiro e maior de idade, figura como ausente, a\u00ednda que non consta o seu destino. A casa familiar e o h\u00f3rreo son para a filla. No documento sin\u00e1lase que Antonio Espasand\u00edn vendera unha parte do seus bens para que o fillo poidese emigrar.<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n DOCUMENTOS<\/b><\/p>\r\n <\/i><\/b><\/p>\r\n En distintos arquivos hist\u00f3ricos brasileiros e espa\u00f1ois constan testumu\u00f1as do que fac\u00edan os emigrantes xalleiros, das que, pola s\u00faa curiosidade ou polos movementos que articulaban para burlar \u00e1s autoridades e mesmo \u00e1s familias, reproducimos aqu\u00ed alg\u00fans deles. Estes feitos incluso est\u00e1n documentados nos<\/i><\/b> protocolos notariais do Arquivo Hist\u00f3rico da Universidade de Santiago de Compostela de 1.893.<\/i><\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n Un tal Manuel Riveiro Pose, de 20 anos, da parroquia da Pereira<\/i><\/b>, en Santa Comba, marchou para Rio de Janeiro con 15 anos aproximadamente \u201ccon el fin de agenciarse la vida\u201d. Traballou na panader\u00eda de Anselmo Barbeiro (o primeiro xalleiro oficialmente emigrante en R\u00edo) e despois de catro anos regresou a Santa Comba levando parte dos seus cartos e deixando o resto, 1.500 pesetas (9 euros) nun banco daquela capital brasileira, segundo datos dos protocolos notariais do Arquivo Hist\u00f3rico da Universidade de Santiago de Compostela de 1.893.<\/p>\r\n <\/p>\r\n O neno Juan Antelo Rodr\u00edguez, <\/b>segundo o Consulado Espa\u00f1ol, sa\u00edu de Arant\u00f3n con tan s\u00f3 nove anos e chegou a R\u00edo de Janeiro en 1903, pero non se presentou no Consulado ata 36 anos despois. En 1939, cando ti\u00f1a xa 45 anos declararou ser comerciante de nacionalidade brasileira e estar casado. Pero antes, en 1935, aparece rexistrado no censo de Santa Comba como panadeiro o que leva a supo\u00f1er que efectivamente era panadeiro e que cando se rexistrou no consulado xa pasara de empregado a dono dun comercio.<\/p>\r\n <\/p>\r\n O neno Manuel Tom\u00e9 Barbeito. <\/b>En 1891 con 13 anos, deixou o seu traballo como labrego na s\u00faa aldea natal, San Cristobo de Mall\u00f3n, e marchou a R\u00edo de Janeiro, cidade que non co\u00f1ec\u00eda pero onde ti\u00f1a contactos con xente da s\u00faa aldea. De feito agardaban a s\u00faa chegada e ofrec\u00e9ronlle aloxamento no mesmo lugar de traballo, que neste caso era nunha panadar\u00eda. Consta que en 1.932 est\u00e1 casado con Mar\u00eda Santos Tom\u00e9 e ten dous fillos, Palmira e Jos\u00e9 Tom\u00e9 Santos; e que, antes de casar, retornou a Santa Comba en varias ocasi\u00f3ns, a primeira delas en 1900 con 22 anos, e nove de residencia en Brasil. En 1.960 regresou a Santa Comba a pasar a s\u00faa vellez xunto coa s\u00faa esposa e fillos. A\u00ednda que estes fillos continuaron o ciclo migratorio, habendo constancia de que Jos\u00e9 casou con Lucinda Areas Tom\u00e9.<\/p>\r\n <\/p>\r\n O neno Celestino Ramos Garc\u00eda<\/b>, veci\u00f1o do Catadoiro, parroquia de Al\u00f3n. En 1909, con 9 anos, xa estaba en R\u00edo de Janeiro. En 1955 xa ti\u00f1a fillos e estaba casado con Mar\u00eda Celeste Louren\u00e7o Ramos, que nacera en R\u00edo de Janeiro. Non era habitual nesa \u00e9poca casar con mulleres brasileiras.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Francisco L\u00f3pez Landeira<\/b> veci\u00f1o de Vilar de C\u00e9ltigos. Pouco m\u00e1is co\u00f1ec\u00eda que o seu arredor e as 6 vacas e un cabalo que ti\u00f1an na casa cando en 1936, con 17 anos, chegou a R\u00edo de Janeiro seguindo os pasos dun t\u00edo e de seu pai. \u00c9ste envioulle unha pasaxe despois de pedirlle \u00e9l que o reclamase. Apoiado polo seu t\u00edo que xa ti\u00f1a experiencia, comenzou lavando pratos nun restaurante. \u201cO primeiro negocio que comprei xunto con catro socios m\u00e1is, foi unha hospedar\u00eda, a custa do meu salario. Aforrei durante seis anos\u201d. Como moitos emigrantes, volveu a Galicia e casou cunha moza da s\u00faa aldea. T\u00f3dolos seus fillos e netos naceron en Brasil e contin\u00faan a tradici\u00f3n migratoria, polo que esta familia, como moitas outras, est\u00e1 dividida en dous continentes.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Francisco Mouro Castro<\/b> foi un claro exemplo do movemento migratorio, non s\u00f3 das redes familiares, sen\u00f3n tam\u00e9n do movemento entre pa\u00edses e intermediario entre veci\u00f1os. Francisco sa\u00edu con destino a R\u00edo de Janeiro o 27 de setembro de 1906 cando contaba con 17 anos de idade. Durante 13 anos, ata 1919, a s\u00faa vida foi un constante ir e vir entre Rio de Janeiro e Montevideo. Non s\u00f3 emigraba dun lado a outro, sen\u00f3n que manti\u00f1a relaci\u00f3ns cos seus compatriotas, anotanto, con nomes e cifras, t\u00f3dolos empr\u00e9stitos dos que lle deb\u00edan cartos. Preservaba o v\u00ednculo co seu lugar de orixe encarg\u00e1ndose de levar as encomendas, cartas ou obxectos que os familiares mandaban para os emigrados dun lado a outro. Ench\u00eda o seu caderno de anotaci\u00f3ns con nomes de xente da s\u00faa aldea que desexaban enviar alg\u00fan agasallo, que necesitaba cartos para pagar algunha d\u00e9beda ou simplemente quer\u00eda saber noticias dos seus familiares.<\/p>\r\n \u201cJuan Lema Souto 1 par de zapatos para la chica y par de brincos par Andrea e 25 pestas para su madre, un peso para Lino un para Lelo; Jos\u00e9 Gerpe Rial Outeiro 1 nabalha, 1 tigera, 1 carta; Teresa Quintans un embrullo para su hermana Estrella; Jes\u00fas Ameijeira 1 carta para su padre\u201d<\/i>.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Os documentos e apuntamentos de todo tipo que Francisco anotou, con constantes referencias \u00f3s que quer\u00edan emigrar ou \u00f3s que estaban en R\u00edo de Janeiro, e que a s\u00faa familia conserva; \u00e9 unha valiosa testemu\u00f1a da importancia da transmisi\u00f3n da informaci\u00f3n e do contacto que se segu\u00eda mantendo entre os retornados e os que ficaban nas aldeas. Este contacto fixo persistir unha corrente humana durante varias xeraci\u00f3ns e estableceu comportamentos migratorios moi marcados en zonas especificas. Nesta familia \u00e9 destacable un feito habitual entre os emigrantes, como \u00e9 o retorno en 1952 do seu irm\u00e1n Antonio (que tam\u00e9n estaba en R\u00edo e traballaba no Hotel Ara\u00fajo) xunto coa muller e os fillos \u00f3 Couto-Al\u00f3n, deixando un poder notarial a Francisco para autorizarlle a administrar o que deixara no Brasil. Posteriormente chamou \u00f3 seu fillo Manuel para que lle axudase no seu negocio, un hotel que contin\u00faa existindo na actualidade no barrio de Sao Cristovao. Por \u00faltimo, hai que indicar que Francisco casou cunha moza brasileira chamada Albina que co\u00f1eceu en Santa Comba e tivo dous fillos, Albina e Manuel, que, entrados xa nos anos 2000 estaban establecidos na zona de Flamengo en R\u00edo de Janeiro.<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n A EMIGRACI\u00d3N XALLEIRA EN CIFRAS.<\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n Emigraci\u00f3n cara Am\u00e9rica<\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n Desde 1904 ata 1960 emigraron a Brasil 2.649 persoas , a\u00ednda que o dato deber\u00eda de ser m\u00e1is abultado e non representa o total de emigrantes de Santa Comba a R\u00edo de Janeiro, xa que non figuran os mozos que emigraron clandestinamente para non prestar o servicio militar (\u00edndice de pr\u00f3fugos), que, como indicamos noutro apartado, chegou a superar \u00f3 50% dos var\u00f3ns en idade militar.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Nunha primeira onda migratoria, o n\u00famero de mulleres do Concello de Santa Comba que emigraron a Brasil non pasaba do 12% do total de emigrantes e s\u00f3 o 5,5% escolleu como destino R\u00edo de Janeiro. Tampouco o ti\u00f1an f\u00e1cil. As leis eran rigorosas coas mulleres, que precisaban autorizaci\u00f3n do pai ou do home para viaxar a outro pa\u00eds. Por iso a emigraci\u00f3n era fundamentalmente masculina.<\/p>\r\n <\/p>\r\n A partir da segunda onda migratoria, en 1955, o n\u00famero de mulleres emigrantes a Rio de Janeiro xa chegaba o 18,9%. Cinco anos m\u00e1is tarde, en 1.960, a emigraci\u00f3n da muller xa era m\u00e1is importante que a do home, representando \u00f3 53,21% de emigrantes.<\/p>\r\n <\/p>\r\n EMIGRANTES POR PA\u00cdSES E ANO A AM\u00c9RICA<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n ANO<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n BRASIL<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n ARXENTINA<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n URUGUAI<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n CUBA<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n VENEZUELA<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 1904<\/p>\r\n<\/td>\r\n 280<\/p>\r\n<\/td>\r\n 104<\/p>\r\n<\/td>\r\n 119<\/p>\r\n<\/td>\r\n 85<\/p>\r\n<\/td>\r\n \u2013<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 1924<\/p>\r\n<\/td>\r\n 174<\/p>\r\n<\/td>\r\n 170<\/p>\r\n<\/td>\r\n 89<\/p>\r\n<\/td>\r\n 169<\/p>\r\n<\/td>\r\n \u2013<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 1960<\/p>\r\n<\/td>\r\n 689<\/p>\r\n<\/td>\r\n 216<\/p>\r\n<\/td>\r\n 178<\/p>\r\n<\/td>\r\n 18<\/p>\r\n<\/td>\r\n 103<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n RANKING DOS CINCO CONCELLOS M\u00c1IS EMIGRANTES DA PROVINCIA DA CORU\u00d1A CON DESTINO A AM\u00c9RICA<\/b><\/p>\r\n NO PERIODO 1961-1989<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n BRASIL<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n ARXENTINA<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n URUGUAI<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n N\u00ba<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n %<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n N\u00ba<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n %<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n N\u00ba<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n %<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 448<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 27,80%<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 189<\/p>\r\n<\/td>\r\n 8,10%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 114<\/p>\r\n<\/td>\r\n 8,40%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 92<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5,70%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 140<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 6,03%<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 88<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 6,50%<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 85<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5,20%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 138<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5,90%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 75<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5,50%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 79<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4,90%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 133<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5,70%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 68<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5,06%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 78<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4,80%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 119<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5,10%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 52<\/p>\r\n<\/td>\r\n 3,80%<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n <\/p>\r\n No caso de Brasil, os concellos veci\u00f1os de Negreira, Val do Dubra, Zas, A Ba\u00f1a e Tordoia aportaban conxuntamente outros 261 emigrantes (16%). No caso de Arxentina os concellos veci\u00f1os de Zas, Val do Dubra e Mazaricos aportaban conxuntamente outros 267 emigrantes (11,30%). No caso de Uruguai os concellos veci\u00f1os de Coristanco e A Ba\u00f1a aportaban conxuntamente outros 93 emigrantes (6,8%).<\/p>\r\n <\/p>\r\n No caso de Venezuela, non era esta unha zona que elixira ese destino. A\u00ednda as\u00ed aportou no mesmo per\u00edodo, 88 emigrantes (1,87%). Esta cifra p\u00f3denos levar a confusi\u00f3n si a comparamos con Uruguai, xa que nos dous destinos \u00e9 id\u00e9ntica, pero coa diferencia que no caso de Uruguai, Santa Comba \u00e9 o segundo concello que m\u00e1is emigrantes aporta; e no caso de Venezuela, \u00e9 o 14\u00aa cunha porcentaxe moi peque\u00f1a, moi lonxe dos concellos do entorno da Coru\u00f1a cidade e do Val da Mah\u00eda.<\/p>\r\n <\/p>\r\n O groso de emigrantes a Venezuela na provincia concentr\u00e1base nos concellos de A Coru\u00f1a, Oleiros, Santiago, Sada e Ortigueira. Na zona intermedia, estaban os do Val da Mah\u00eda e arredores, Val do Dubra, Bri\u00f3n, Ames, Tordoia, Outes e Negreira. A\u00ednda as\u00ed, e con cifras similares as de Santa Comba, houbo un pequeno foco en A Ba\u00f1a de 84 emigrantes (1,78%).<\/p>\r\n <\/p>\r\n Si sumamos os datos dos catro pa\u00edses citados o resultado \u00e9 que 764 foron os veci\u00f1os que emigraron por primeira vez desde Santa Comba cara Am\u00e9rica no per\u00edodo 1961-1989, sendo o concello m\u00e1is emigrante da provincia cara Am\u00e9rica, sin contar as aportaci\u00f3ns doutros municipios cara Venezuela.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Emigraci\u00f3n cara Suiza<\/b><\/p>\r\n No caso da emigraci\u00f3n a Centroeuropa, Santa Comba difire pouco do resto de Galicia. Iniciouse a finais dos anos 60 cando o goberno franquista puso en marcha un programa de modernizaci\u00f3n baseado na apertura do pa\u00eds \u00e1 econom\u00eda mundial. Esta apertura chegou depois de que Espa\u00f1a estivera aillada e excluida do Plan Marshall, permanecendo estancada no subdesenrrolo, mentras as democracias europeas disfrutaban da miragre econ\u00f3mica da postguerra.<\/p>\r\n Cos cartos americanos do Plan Marchall, Europa necesitaba perentoriamente man de obra. Pa\u00edses como Suiza, Reino Unido e Alema\u00f1a, adem\u00e1is de Holanda, B\u00e9lxica e Francia convert\u00e9ronse nos principais destinos dos emigrantes galegos.<\/p>\r\n No caso de Santa Comba, a maior\u00eda dos que emigraron fixeronno cara Suiza, establec\u00e9ndose no Cant\u00f3n de Berna, sen poder precisar con exactitude a causa pola que elixiron esta zona. Dase por feito que, tras os primeiros contratos que lles ofreceron \u00f3s xalleiros para traballar nesta zona; e, \u00f3 igual que na emigraci\u00f3n cara Am\u00e9rica, as redes familiares e a intermediaci\u00f3n entre veci\u00f1os encarg\u00e1ronse de facer o resto.<\/p>\r\n \u00c9 importante salientar novamente que a emigraci\u00f3n a Suiza comenzou a finais dos 60, acadando o seu mellor momento na d\u00e9cada dos 70. Todo isto, no momento xusto e m\u00e1is importante para poder manter o ritmo econ\u00f3mico municipal, xa que esta nova oportunidade laboral xurd\u00eda paralelamente a un dos peores momentos da Mina de Varilongo. <\/b>Entre 1.964 e 1.967, a decadencia do precio do Wolframio provocou o peche da principal econom\u00eda local naquel intre, a Mina de Varilongo. Durante catro anos e cando contaba con 1.700 traballadores, a crise polo precio do mineral, foi aproveitada por moitos dos seus traballadores para emigrar. Outros a\u00ednda quedaron en Santa Comba coa esperanza dunha reapertura do xacemento, pero cando este se produciu, foi s\u00f3 con 115 traballadores (ainda que por momentos chegaron os 190). Esta sensible baixada de postos de traballo provoucou outra onda de emigrantes que perderan xa a esperanza de atopar un traballo na s\u00faa terra.<\/p>\r\n <\/p>\r\n O perf\u00edl tipo do emigrante a Suiza era de xente xoven, de entre 25 e 29 a\u00f1os, var\u00f3n (\u00f3 84%), casado (\u00f3 70%), e case a metade, asalariado agr\u00edcola sin formaci\u00f3n. Nun principio, nos anos 60, chegaban \u00f3 pa\u00eds de destino na s\u00faa maior\u00eda cun contrato temporal anual, para emplearse na construcci\u00f3n (30%), a industria met\u00e1lica (25%) e a hostaler\u00eda (23%), entre outros.<\/p>\r\n Pero a tendencia cambiou, e en 1971 <\/strong>os contratos temporais de <\/strong>como m\u00e1ximo 8 meses e sen posibilidade de renovaci\u00f3n xa representaban a metade do total.<\/strong><\/p>\r\n A\u00ednda que a maior\u00eda dos emigrantes eran casados, a s\u00faa familia permanec\u00eda en Espa\u00f1a, evitando as\u00ed o reagrupamento familiar. O <\/strong>traballador s\u00f3 o acadaba si cumprira 18 meses vivindo en Suiza. Os emigrados noutros paises europeos viv\u00edan polo xeral en familia, <\/strong>en Francia, \u00f3 70%, en Alema\u00f1a, \u00f3 63%. En Suiza a cifra era menor \u00f3 25%.<\/strong><\/p>\r\n \u00d3 estar no mesmo continente desaparec\u00eda o suposto desarraigo dos emigrantes cos seus municipios de orixe, e ,o contrario dos que o fac\u00edan cara Am\u00e9rica, pr\u00e1cticamente non hab\u00eda unha emigraci\u00f3n definitiva. \u00c9 m\u00e1is, hab\u00eda unha tendencia a regresar habitualmente en veh\u00edculos de alta gama, sobre todo xaponeses, que eran unha rareza en Espa\u00f1a, nun claro s\u00edntoma de desmostraci\u00f3n ante o vecindario do seu progreso ante a nova vida.<\/strong><\/p>\r\n POR PARROQUIAS<\/b><\/p>\r\n <\/p>\r\n O comezo da emigraci\u00f3n xalleira a R\u00edo de Janeiro (1901 \u2013 1960) conc\u00e9ntrase na zona suroeste do municipio, nas parroquias lindantes cos municipios veci\u00f1os de Mazaricos, Negreira, Zas e A Ba\u00f1a, o que explica que houbese un foco migratorio a Brasil nestes concellos. As tres parroquias que destacaban na aportaci\u00f3n de emigrantes a R\u00edo de Janeiro eran Mall\u00f3n co 27,43% dos emigrantes, seguida de Santa Comba co 19,46%, e Arant\u00f3n co 15%. O ranking completo \u00e9 o seguinte:<\/p>\r\n <\/p>\r\n Mall\u00f3n : 27,43% Santa Comba : 19,46% Arant\u00f3n: 15,00% Al\u00f3n: 8,84% Fontecada: 7,96%<\/p>\r\n A Pereira : 7,00% C\u00edcere: 6,19% Grixoa: 4,42% Ser: 2,65% Santa Sabi\u00f1a: 0,88%<\/p>\r\n <\/p>\r\n En t\u00f3dolos casos a parroquia m\u00e1is emigrante foi a de Santa Comba seguida por Mall\u00f3n, Al\u00f3n e Santa Sabi\u00f1a, sendo esta \u00faltima a que ti\u00f1a os emigrantes m\u00e1is repartidos polos catro pa\u00edses indicados. No caso de Santa Comba o maior n\u00famero de emigrantes decidiuse por Arxentina seguido de Brasil. No pa\u00eds carioca destacan Mall\u00f3n, Santa Comba e Grixoa. Mentras que Bazar, Freixeiro, Padreiro ou Esternande a emigraci\u00f3n a este pa\u00eds \u00e9 case inexistente.<\/p>\r\n <\/p>\r\n No censo de 1950 non hai ning\u00fan emigrante a Brasil das parroquias de Esternande, Padreiro e Freixeiro, pero s\u00ed hab\u00eda varios ausentes en Arxentina, pa\u00eds preferido polos habitantes destas parroquias. Na parroquia de Castriz, en 1904 s\u00f3 constan catro ausentes en Brasil, mentres que trinta e dous parroquianos viv\u00edan en Arxentina (o 4,5% da poboaci\u00f3n total). No censo de 1904 chama a atenci\u00f3n Freixeiro, que rexistrou unha alta porcentaxe de emigrantes a Cuba co 4,5% do total da poboaci\u00f3n, comparada coa de Brasil e Arxentina que non chegaron \u00f3 1%.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Posteriormente a emigraci\u00f3n foise consolidando en Brasil, Arxentina e Uruguai. As redes de parentesco, baseada nos lazos microsociais cos lugares de orixe formadas por av\u00f3s, t\u00edos, curm\u00e1ns, pais e fillos dunha mesma parroquia e aldea, fixeron o resto e perduraron \u00f3 longo dos anos.<\/p>\r\n <\/p>\r\n T\u00f3dolos datos son oficiais da Delegaci\u00f3n de Emigraci\u00f3n da Coru\u00f1a e dos Censos municipais.<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n XALLEIROS NO MUNDO<\/b><\/p>\r\n CENSO DE EMIGRANTES ABRIL 2005<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n <\/p>\r\n ARXENTINA<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n BRASIL<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n URUGUAI<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 1<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2043<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 1272<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 1<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1755<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 2<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2005<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2<\/p>\r\n<\/td>\r\n 538<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1450<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 3<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1266<\/p>\r\n<\/td>\r\n 3<\/p>\r\n<\/td>\r\n 307<\/p>\r\n<\/td>\r\n 3<\/p>\r\n<\/td>\r\n 770<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1030<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 296<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 693<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 5<\/p>\r\n<\/td>\r\n 780<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5<\/p>\r\n<\/td>\r\n 220<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5<\/p>\r\n<\/td>\r\n 618<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 6<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 707<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 6<\/p>\r\n<\/td>\r\n 212<\/p>\r\n<\/td>\r\n 6<\/p>\r\n<\/td>\r\n 566<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 7<\/p>\r\n<\/td>\r\n 578<\/p>\r\n<\/td>\r\n 7<\/p>\r\n<\/td>\r\n 202<\/p>\r\n<\/td>\r\n 7<\/p>\r\n<\/td>\r\n 548<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 757<\/p>\r\n<\/td>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 187<\/p>\r\n<\/td>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 448<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 549<\/p>\r\n<\/td>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 180<\/p>\r\n<\/td>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 373<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 532<\/p>\r\n<\/td>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 152<\/p>\r\n<\/td>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 350<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 11<\/p>\r\n<\/td>\r\n 517<\/p>\r\n<\/td>\r\n 11<\/p>\r\n<\/td>\r\n 95<\/p>\r\n<\/td>\r\n 11<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 307<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n ALEMA\u00d1A<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n <\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n SU\u00cdZA<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n <\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n PA\u00cdSES BAIXOS<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 1<\/p>\r\n<\/td>\r\n 612<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1160<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1<\/p>\r\n<\/td>\r\n 168<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 2<\/p>\r\n<\/td>\r\n 247<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1123<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2<\/p>\r\n<\/td>\r\n 80<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 3<\/p>\r\n<\/td>\r\n 164<\/p>\r\n<\/td>\r\n 3<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 834<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 3<\/p>\r\n<\/td>\r\n 51<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 153<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 633<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 50<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 5<\/p>\r\n<\/td>\r\n 91<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5<\/p>\r\n<\/td>\r\n 614<\/p>\r\n<\/td>\r\n 5<\/p>\r\n<\/td>\r\n 42<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 6<\/p>\r\n<\/td>\r\n 83<\/p>\r\n<\/td>\r\n 6<\/p>\r\n<\/td>\r\n 550<\/p>\r\n<\/td>\r\n 6<\/p>\r\n<\/td>\r\n 36<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 7<\/p>\r\n<\/td>\r\n 78<\/p>\r\n<\/td>\r\n 7<\/p>\r\n<\/td>\r\n 537<\/p>\r\n<\/td>\r\n 7<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 32<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 69<\/p>\r\n<\/td>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 483<\/p>\r\n<\/td>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 24<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 67<\/p>\r\n<\/td>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 471<\/p>\r\n<\/td>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 19<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 63<\/p>\r\n<\/td>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 394<\/p>\r\n<\/td>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 11<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 56<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 11<\/p>\r\n<\/td>\r\n 390<\/p>\r\n<\/td>\r\n 11<\/p>\r\n<\/td>\r\n <\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n<\/td>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n QUEN LLO \u00cdA A DICIR \u00d3S XALLEIROS: ANTANO POBO EMIGRANTE E AGORA DE ACOLLIDA DE INMIGRANTES.<\/b><\/p>\r\n O crecemento da poboaci\u00f3n estranxeira no conxunto das bisbarras de Berganti\u00f1os, Fisterra, Soneira e os veci\u00f1os Cerceda e Santa Comba \u00e9 constante nos \u00faltimos anos.<\/p>\r\n Segundo os datos do Instituto Galego de Estat\u00edstica (IGE) de 2009, na \u00faltima d\u00e9cada t\u00f3dolos municipios da zona viron aumentar o seu censo de estranxeiros, pero foi en Santa Comba onde se produciu a maior subida de for\u00e1neos, multiplic\u00e1ndose por 20, \u00f3 pasar de tan s\u00f3 10 a 195. Santa Comba en 2009 ti\u00f1a 64 brasileiros, 21 rumanos, 18 uruguaios, 14 portugueses, 12 arxentinos, 8 colombianos, 8 peruanos, 6 italianos, 4 marroquinos e 3 ingleses.<\/p>\r\n <\/p>\r\n CERA (CENSO DE RESIDENTES AUSENTES CON DEREITO A VOTO)<\/b><\/p>\r\n Un bo indicativo do aumento da poboaci\u00f3n emigrante \u00e9 o Censo de Residentes Ausente (CERA) que nos indica que os emigrantes representan m\u00e1is do 22% da poboaci\u00f3n da Costa da Morte con dereito a voto. Tr\u00e1tase dunha porcentaxe con gran peso nos procesos electorais, que non parou de aumentar nos \u00faltimos anos, mentres que, pola contra, descende a cifra de electores que viven na propia bisbarra.<\/p>\r\n O conxunto da Costa da Morte, entendendo esta zona como: as bisbarras de Berganti\u00f1os, Fisterra, e Soneira e os veci\u00f1os Cerceda e Santa Comba; conta, segundo o CERA de 2010, con 141.908 veci\u00f1os censados con dereito a voto. Deles o 22,2 % (31.618) viven no estranxeiro. Os municipios con maior peso da poboaci\u00f3n emigrante no censo de electores son:<\/p>\r\n <\/p>\r\n CENSO DE RESIDENTES AUSENTES (CERA) CON DEREITO A VOTO 2010<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n POR %<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n <\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n POR N\u00ba DE HABITANTES<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 1<\/p>\r\n<\/td>\r\n 32,70%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4498<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 2<\/p>\r\n<\/td>\r\n 32,60%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 3399<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 3<\/p>\r\n<\/td>\r\n 30,50%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 3<\/p>\r\n<\/td>\r\n 3322<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 29,40%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 4<\/p>\r\n<\/td>\r\n 2024<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 5<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 27,90%<\/b><\/p>\r\n<\/td>\r\n 5<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1913<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 6<\/p>\r\n<\/td>\r\n 25,60%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 6<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1888<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 7<\/p>\r\n<\/td>\r\n 25,10%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 7<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1651<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 24,40%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 8<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1597<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 23,30%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 9<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1593<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 23,20%<\/p>\r\n<\/td>\r\n 10<\/p>\r\n<\/td>\r\n 1544<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n <\/p>\r\n En Santa Comba hab\u00eda no ano 2003 un total de 3.269 emigrantes con dereito a voto, no 2009 esa cifra reduciuse en 40 personas, para quedar en 3.229. Pero tres anos despois, en 2010, aumentou en 170 persoas ata chegar \u00f3s 3.399 habitantes.<\/p>\r\n Primeira etapa<\/strong><\/p>\r\n Segunda etapa<\/strong><\/p>\r\n Migraci\u00f3ns interiores e terceira etapa<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n
\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n\r\n
\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n CONCELLO<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n CONCELLO<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n CONCELLO<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n Vimianzo<\/td>\r\n \r\n \r\n Carballo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santiago<\/td>\r\n \r\n \r\n Santiago<\/td>\r\n \r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Mazaricos<\/td>\r\n \r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n \r\n Val do Dubra<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Ferrol<\/td>\r\n \r\n \r\n Muxia<\/td>\r\n \r\n \r\n Mazaricos<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n\r\n
\r\n \r\n\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/thead>\r\n \r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n PAISES<\/b><\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Total : <\/b>3.334. Brasil:<\/b> 1.179. Su\u00edza:<\/b> 792. Argentina:<\/b> 762. Uruguay:<\/b> 292. Venezuela:<\/b> 83. Alemania:<\/b> 55. Reino Unido:<\/b> 52. Pa\u00edses Baixos<\/b>: 30. Francia:<\/b> 27. Cuba:<\/b> 22. Australia:<\/b> 12. EEUU:<\/b> 8. Italia:<\/b> 3. Andorra:<\/b> 2. Dinamarca: <\/b>2. M\u00e9xico: <\/b>2. Canad\u00e1: <\/b>1. Chile: <\/b>1. Finlandia<\/b>: 1. Grecia: <\/b>1. Guatemala:<\/b> 1. Irlanda: <\/b>1. Liechtenstein: <\/b>1. Portugal: <\/b>1. Ruanda:<\/b> 1. Sud\u00e1frica<\/b>: 1.<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n AMERICA<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Total: <\/b>2.351. Brasil:<\/b> 1.179. Argentina:<\/b> 762. Uruguai:<\/b> 292. Venezuela:<\/b> 83. Cuba:<\/b> 22. EEUU:<\/b> 8. M\u00e9xico: <\/b>2. Canad\u00e1: <\/b>1. Chile: <\/b>1. Guatemala:<\/b> 1.<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n EUROPA<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Total: <\/b>968. Su\u00edza:<\/b> 792. Alemania:<\/b> 55. Reino Unido:<\/b> 52. Pa\u00edses Baixos<\/b>: 30. Francia:<\/b> 27. Italia:<\/b> 3. Andorra:<\/b> 2. Dinamarca: <\/b>2. Finlandia<\/b>: 1. Grecia: <\/b>1. Irlanda: <\/b>1. Liechtenstein: <\/b>1. Portugal: <\/b>1.<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n AUSTRALIA<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Australia:<\/b> 12<\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n AFRICA<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Total: <\/b>2. Ruanda:<\/b> 1. Sud\u00e1frica<\/b>: 1.<\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n RANKING PROVINCIAL<\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n 1. A Coru\u00f1a: <\/b>11.773. 2. Santiago de Compostela: <\/b>5.451. 3.Carballo:<\/b> 4.270. 4.Val do Dubra: <\/b>3.493. 5.Santa Comba: <\/b>3.427<\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n \r\n\r\n
\r\n COMPARACI\u00d3N POR MUNICIPIOS E PA\u00cdSES 2005<\/b><\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santiago<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Carballo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Vimianzo<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santiago<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Ponteceso<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Fisterra<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Negreira<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Coristanco<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Mux\u00eda<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n A Ba\u00f1a<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Laracha<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Val do Dubra<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santiago<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Teo<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Mazaricos<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Malpica<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Val do Dubra<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Zas<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Arteixo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Zas<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Outes<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Ames<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santiso<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Ferrol<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Cabana<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Vedra<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Ordes<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Carballo<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santiago<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n A Coru\u00f1a<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Carballo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Carballo<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santiago<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Val do Dubra<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Vimianzo<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Ferrol<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Mazaricos<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Cerceda<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Laracha<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Ferrol<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Coristanco<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Sada<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Outes<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Laracha<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Ordes<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Outes<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Val do Dubra<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Ames<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Ortigueira<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Arteixo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Negreira<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Zas<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Trazo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santiago de C.<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n \r\n\r\n
\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n RESUMO EMIGRACI\u00d3N :<\/b><\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Primeira etapa (PORTUGAL): <\/b>Todos pensamos en Centroeuropa, Brasil, Arxentina ou Uruguai, pero nada m\u00e1is lonxe da realidade. Os xalleiros primeiro emigraron a Portugal, concretamente a Porto, onde posteriormente utilizaron os portos de Lisboa, Porto ou Leixoes como trampol\u00edn cara R\u00edo de Janeiro<\/strong>. Al\u00ed present\u00e1banse nas hospedar\u00edas e nos almac\u00e9ns camuflados baixo a figura dos portugueses (a maior\u00eda dos que estaban en R\u00edo eran do Norte de Portugal), os emigrantes m\u00e1is antigos e numerosos, debido a que foron os colonizadores ata 1822, cando Brasil acadou a independencia. Os xalleiros xa co\u00f1ec\u00edan as posibilidades de Portugal desde moitos anos antes cando levaban mercador\u00edas na s\u00faa calidade de arrieiros. Entre 1757 e 1784, o 18% dos var\u00f3ns xalleiros casados estiveran en Portugal. Esta emigraci\u00f3n con destino a terras lusitanas, equipara a Santa Comba cos concellos pontevedreses fronteirizos con Portugal, onde te\u00f1en noticias de Brasil a trav\u00e9s dos retornados ou dos familiares en Am\u00e9rica.<\/strong><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Segunda etapa (BRASIL): <\/b>O primeiro emigrante xalleiro documentado en R\u00edo de Janeiro data de 1873 pero a primeira emigraci\u00f3n masiva prod\u00facese en 1890, froito da abolici\u00f3n en 1888 da escravitude. Isto significa que non hab\u00eda escravos para traballar polo que era imprescindible buscar man de obra para suplir o traballo dos escravo a trav\u00e9s dunha pol\u00edtica migratoria. Nesta \u00e9poca, a pesar de non seren maioritarios, os xalleiros foron os pioneiros e sentaron as bases do que ser\u00eda a futura emigraci\u00f3n galega a R\u00edo. Unha emigraci\u00f3n espont\u00e1nea, baseada en lazos de parentesco e adicada principalmente \u00f3 sector do comercio e da hostalar\u00eda. Permanecer\u00eda, m\u00e1is ou menos estable, ata os anos 40.<\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Terceira Etapa (ARXENTINA E URUGUAI): <\/b>Calquera problema no Brasil, fora pol\u00edtico, social ou econ\u00f3mico, <\/b>como por exemplo a prohibici\u00f3n en 1910 da emigraci\u00f3n froito dos desacordos entre o goberno espa\u00f1ol e o brasileiro, \u201cA lei dos indesex\u00e1beis\u201d en 1921 pola cal os emigrantes eran vistos como unha das causas do desemprego e como un elemento provocador da desorde econ\u00f3mica e da inseguridade social; a dictadura de Getulio Vargas nos anos 30 ou a ca\u00edda da produci\u00f3n cafetaira, non s\u00f3 reduc\u00eda a entrada de emigrantes en Brasil, sen\u00f3n que provocaba que os que xa estaban no pa\u00eds carioca fixeran unha reemigraci\u00f3n cara outros paises. No caso de Santa Comba foi maioritariamente a Bos Aires e Montevideo, nacendo e reforz\u00e1ndose as\u00ed, peri\u00f3dicamente, un novo destino emigrante entre os anos 30 e 50. \u00c9 unha emigraci\u00f3n de longa duraci\u00f3n e, en moitos casos, definitiva.\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n <\/b><\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Cuarta etapa (SU\u00cdZA):<\/b> Desde 1960, cun m\u00e1ximo esplendor nos anos 70. A nova emigraci\u00f3n dirixiuse a outros pa\u00edses europeos, que no caso de Santa Comba destacaba Su\u00edza (Cant\u00f3n de Berna), e en menor medida e a moita distancia Holanda, Alema\u00f1a ou Francia, cuxas econom\u00edas eran m\u00e1is prometedoras e onde o ascenso social pod\u00eda ser m\u00e1is r\u00e1pido. Tam\u00e9n muda o perfil estando m\u00e1is coordinada polo estado. A diferencia da americana \u00e9 que non \u00e9 definitiva e os emigrantes acaban retornando. Esta emigraci\u00f3n veuse potenciada polo peche da mina de Varilongo cando contaba con 1.700 traballadores. Cando se reabriu s\u00f3 quedaron 115.<\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n \r\n Tam\u00e9n tiveron gran importancia as migraci\u00f3ns interiores cara o resto do Estado como a Madrid, Pais Vasco e Catalu\u00f1a, e sobre todo, \u00e1s Illas Canarias no desenvolvemento tur\u00edstico do archipi\u00e9lago na d\u00e9cada dos 90 e principios dos 2000. Santiago foi e segue sendo un importante foco de atracci\u00f3n, s\u00f3 entre 1970 e 1986 absorveu \u00f3 20% dos que marcharon.<\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n <\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n \r\n\r\n
\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n Fisterra<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Carballo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Vimianzo<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Laxe<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Vimianzo<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Mux\u00eda<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Fisterra<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Santa Comba<\/b><\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Mux\u00eda<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Zas<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Laracha<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Cabana<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Ponteceso<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Dumbr\u00eda<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Coristanco<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Cerceda<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Zas<\/td>\r\n \r\n \r\n \r\n Ponteceso<\/td>\r\n \r\n <\/td>\r\n \r\n Camari\u00f1as<\/td>\r\n \r\n <\/h4>\r\n
Etapas da emigraci\u00f3n<\/strong><\/h4>\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\n
\r\nCensos de emigrantes por rexi\u00f3ns (abril 2005)<\/strong><\/h4>\r\n
Distribuci\u00f3n global<\/strong>:<\/h5>\r\n
\r\n
\r\n
Am\u00e9rica<\/strong>:<\/h5>\r\n
\r\n
\r\n
Europa<\/strong>:<\/h5>\r\n
\r\n
\r\n
Australia<\/strong>:<\/h5>\r\n